Menstruatiearmoede in Nederland: een probleem dat te lang onzichtbaar bleef

Ze gebruikt wc-papier omdat er thuis geen maandverband is. Ze mist een proefwerk omdat ze niet naar school durft. Ze bezuinigt op eten om tampons te kunnen kopen. Dit zijn geen verhalen uit verafgelegen landen — dit speelt in Nederland, vandaag, bij meisjes en vrouwen in jouw stad. Menstruatiearmoede. Het woord klinkt misschien onbekend, maar het fenomeen is dat niet. Uit het meest uitgebreide kwantitatieve onderzoek naar dit onderwerp in Nederland tot nu toe blijkt dat 1 op de 8 mensen die menstrueert te maken heeft gehad met menstruatiearmoede. Dat zijn honderdduizenden mensen. En toch bleef het jarenlang grotendeels onbesproken.

Wat is menstruatiearmoede precies?

Menstruatiearmoede is meer dan simpelweg geen geld hebben voor maandverband of tampons. De definitie die inmiddels breed wordt gehanteerd door organisaties als WOMEN Inc., het Armoedefonds en Dokters van de Wereld omschrijft het als een gebrek aan toegang tot menstruatieproducten, sanitaire voorzieningen, en de kennis die nodig is om veilig en comfortabel te menstrueren.

Dat betekent: geen geschikte producten, maar ook geen schone toiletruimte om ze te gebruiken. Geen geld voor pijnstillers. Geen informatie over wat normaal is en wat niet. En vaak: schaamte, stilte, en het gevoel dat je er alleen voor staat.

De cijfers: hoe groot is het probleem?

In 2024 publiceerde onderzoeksorganisatie Neighbourhood Feminists, in samenwerking met onderzoeksbureau Opinium, het CODE ROOD-rapport. Voor dit onderzoek werden 3.547 mensen in Nederland ondervraagd. De uitkomsten zijn helder.

Zo kon 13% van de menstruerende mensen in Nederland zich in de afgelopen twaalf maanden op enig moment geen menstruatieproducten veroorloven: meer dan 400.000 mensen. In totaal hadden 765.000 mensen moeite om de benodigde producten te verkrijgen, betaalbaar maar met grote moeite. Van iedereen die problemen had, moest 86% bezuinigen op andere basisbehoeften: bijna de helft (48%) op voedsel, een derde (33%) op huishoudelijke producten, en ruim een vijfde (22%) op medicijnen of andere gezondheidsproducten. Meer dan 610.000 mensen moesten uitwijken naar slechte alternatieven, zoals wc-papier, oude doeken of andere ongeschikte materialen.

Ter vergelijking: in Amsterdam was het probleem in 2022 al opvallend groot. Toen kon 27% van de menstruerende Amsterdammers zich op enig moment geen producten veroorloven, en 38% deed dat met grote moeite.

Er is in 2025 of 2026 geen nieuw landelijk onderzoek verschenen dat de 2024-cijfers vervangt. Wel zijn organisaties als Dokters van de Wereld actief bezig met aanvullend onderzoek naar specifieke groepen, waaronder ongedocumenteerde migranten, om hun zorgaanbod beter op de werkelijke behoeften af te stemmen. De verwachting van betrokken organisaties is dat de situatie eerder verslechterd dan verbeterd is, mede door de aanhoudende druk op bestaanszekerheid in Nederland.

Wat het met mensen doet

De gevolgen van menstruatiearmoede beperken zich niet tot ongemak. Ze raken aan gezondheid, onderwijs, werk en mentaal welzijn.

Gezondheid. Het hergebruiken van producten of het gebruik van ongeschikte alternatieven brengt reële gezondheidsrisico’s met zich mee. Wc-papier of doeken absorberen niet goed en kunnen leiden tot infecties. Een tampon langer dragen dan aanbevolen vergroot het risico op Toxic Shock Syndrome, een zeldzame maar ernstige infectie. Het CODE ROOD-onderzoek concludeert dat menstruatiearmoede directe gevolgen heeft voor de lichamelijke gezondheid, en dat dit de kloof in gezondheidsuitkomsten tussen mannen en vrouwen verder vergroot.

School en werk. Meisjes en vrouwen die geen toegang hebben tot menstruatieproducten, blijven vaker thuis: uit angst om door te lekken, uit schaamte, of omdat ze simpelweg niets hebben om te gebruiken. Dat betekent gemiste lessen, gemiste proefwerken en gemiste kansen. Het onderzoek stelt expliciet dat menstruatiearmoede de deelname aan school en werk vermindert, met structurele gevolgen voor inkomen en arbeidsmogelijkheden op de lange termijn. Rotterdams wethouder Kasmi verwoordde het concreet bij de lancering van gratis menstruatieproducten op Rotterdamse scholen in 2024: “Schoolverzuim omdat een leerling geen menstruatieproducten kan veroorloven behoort zo tot de verleden tijd.”

Mentale gezondheid. Rondom zowel armoede als menstruatie bestaat een hardnekkig taboe. Die combinatie maakt het extra zwaar. Mensen die in menstruatiearmoede leven, ervaren vaak schaamte en stress, niet alleen over de producten zelf, maar ook over het feit dat ze zich in die situatie bevinden. Het CODE ROOD-rapport benadrukt dat dit taboe ervoor zorgt dat veel te veel mensen ongesteund en in stilte door hun menstruatie heen komen.

Wie loopt het meeste risico?

Menstruatiearmoede treft niet iedereen in gelijke mate. Mensen die al financieel kwetsbaar zijn, lopen het grootste risico. Dat geldt voor mensen die leven onder de armoedegrens of van een minimumuitkering, voor studenten die steeds vaker financiële stress ervaren, voor mensen zonder verblijfsvergunning of met een onzekere verblijfsstatus, voor vrouwen in daklozenopvang of noodopvang, en voor gedetineerden: in detentiecentra moeten menstruatieproducten door de gedetineerden zelf betaald worden.

Het Armoedefonds meldt dat de vraag naar gratis menstruatieproducten de afgelopen jaren explosief is toegenomen. Een teken dat het probleem niet kleiner wordt.

Wat kost menstrueren eigenlijk?

Om te begrijpen waarom dit voor zoveel mensen een knelpunt is, helpt het om de kosten concreet te maken. Vrouwen geven maandelijks gemiddeld zo’n 7,90 euro uit aan menstruatieproducten. Dat lijkt weinig, maar op jaarbasis is dat 85 tot 156 euro, afhankelijk van de producten en de intensiteit van de menstruatie. Over een heel leven lopen de kosten aanzienlijk op: iemand die menstrueert, doet dat gemiddeld 38 jaar lang, met zo’n 400 menstruatiecycli in totaal.

Voor wie al moeite heeft om de huur te betalen of eten op tafel te zetten, is dit simpelweg niet op te brengen.

Wat wordt er al gedaan?

De afgelopen jaren is er in Nederland meer aandacht gekomen voor het probleem, zowel vanuit de samenleving als vanuit de politiek. De ontwikkelingen laten zien dat er beweging is, maar dat structureel landelijk beleid nog altijd ontbreekt.

Het groeiende netwerk van uitgiftepunten. Het Armoedefonds zet zich in via zogenoemde MUP’s: Menstruatieproducten Uitgiftepunten. In 2025 telde Nederland al meer dan 3.100 van dit soort locaties, van scholen en bibliotheken tot voedselbanken en buurthuizen. Een paar jaar geleden waren het er nog maar tweehonderd. WOMEN Inc. haalde in december 2025 via een doneeractie ruim 10.000 euro op om zowel het Armoedefonds als Dokters van de Wereld te ondersteunen in hun werk rondom menstruatiearmoede.

Politieke stappen. In december 2022 stemde een meerderheid van de Tweede Kamer in met een motie van D66, Volt en PvdA om menstruatieproducten gratis te maken voor mensen met een laag inkomen. D66-Kamerlid Hülya Kat verwoordde het kernachtig: “Menstruatie is geen keuze. Het is iets heel normaals. Het kan niet zo zijn dat meisjes daardoor niet naar school gaan en een proefwerk of examen missen.” In 2023 werd 2 miljoen euro vrijgemaakt om dit te realiseren. Toenmalig minister Carola Schouten voor Armoedebeleid noemde menstruatiearmoede “heel belemmerend, met name voor jonge vrouwen.” Een nationale wet is er echter nog steeds niet.

Gemeenten nemen het voortouw. Bij het ontbreken van landelijk beleid handelen steeds meer gemeenten zelf. Rotterdam was de eerste stad die grootschalig gratis menstruatieproducten beschikbaar stelde op scholen, in samenwerking met het Armoedefonds. Aalsmeer startte begin 2025 een proef via de bibliotheek en scholen en besloot in het voorjaar van 2026 dit definitief voort te zetten. In Amsterdam diende een brede coalitie van gemeenteraadsfracties een initiatiefvoorstel in voor een pilot en onderzoek naar gratis verstrekking op publieke plekken.

Wat het buitenland laat zien. Schotland was in 2020 het eerste land ter wereld dat menstruatieproducten wettelijk verplicht gratis beschikbaar stelde. In Frankrijk zijn ze gratis op universiteiten. Ierland schafte de btw erop af. Nederland loopt internationaal gezien nog achter, maar de beweging is ingezet.

Het taboe als extra barrière

Een aspect dat in de discussie over menstruatiearmoede niet vergeten mag worden, is de rol van schaamte en het maatschappelijk taboe. WOMEN Inc. concludeert in hun rapport “Stand van zaken menstruatietaboe en armoede in Nederland” dat het taboe op menstruatie werkt als een vicieuze cirkel: schaamte versterkt het taboe, en het taboe versterkt de schaamte.

Die cirkel maakt menstruatiearmoede extra onzichtbaar. Mensen praten er niet over, vragen niet om hulp, en zoeken geen informatie. Daardoor blijft het probleem onder de radar bij beleidsmakers, scholen en werkgevers. Terwijl dagelijks 800 miljoen mensen wereldwijd menstrueren, en het voor velen een bron van stress en ongelijkheid is.

Pas wanneer grote groepen zich uitspreken, en organisaties, scholen, werkgevers en overheden hun verantwoordelijkheid nemen, kan die cirkel doorbroken worden.

Wat kun jij doen?

Of je nu ouder, leerkracht, werkgever of student bent: er is genoeg wat je kunt doen. Praat erover en normaliseer het gesprek over menstruatie en over armoede, want beide zijn nog te veel taboe. Steun lokale initiatieven door te doneren aan het Armoedefonds of andere organisaties die gratis producten uitdelen. Zet het op de agenda: op school, bij de werkgever, in de gemeente. Vraag naar het beleid rondom menstruatieproducten. Ken de signalen: als je werkt met kinderen of jongeren en een meisje blijft regelmatig thuis rond haar menstruatie, kan menstruatiearmoede een rol spelen. Vraag met aandacht en zonder oordeel.

Tot slot

Menstruatiearmoede is geen randverschijnsel. Het treft honderdduizenden mensen in Nederland, heeft bewezen schadelijke gevolgen voor gezondheid, onderwijs en welzijn, en is grotendeels vermijdbaar. De oplossing vraagt om beleid, maar ook om cultuurverandering: een samenleving die menstruatie ziet voor wat het is, een biologisch gegeven en geen bron van schaamte.

Het goede nieuws: de aandacht groeit. Het onderzoek wordt beter. De politiek beweegt. Steeds meer gemeenten handelen. En steeds meer mensen spreken zich uit.

Maar zolang er in Nederland meisjes zijn die thuisblijven van school omdat ze geen maandverband hebben, is het werk nog niet klaar.

Bronnen

Neighbourhood Feminists & Opinium (2024). CODE ROOD: Menstruatiearmoede Onderzoeksrapport 2024. neighborhoodfeminists.com

Armoedefonds (bijgewerkt januari 2026). Menstruatiearmoede. armoedefonds.nl

WOMEN Inc. Stand van zaken menstruatietaboe en armoede in Nederland. womeninc.nl

WOMEN Inc. (december 2025). Gewoongesteld donatiecampagne. womeninc.nl

Dokters van de Wereld (2025). Verminderen van menstruatiearmoede. doktersvandewereld.org

Gemeente Aalsmeer (2026). Gratis menstruatieproducten blijvend in bibliotheek en op scholen. aalsmeer.nl

Onderwijs010 / Gemeente Rotterdam (2024). Rotterdam biedt gratis menstruatieproducten op scholen. onderwijs010.nl

NOS (december 2022). Kamer: tampons en maandverband gratis voor mensen met laag inkomen. nos.nl

D66 (december 2022). Gratis menstruatieproducten voor laagste inkomens. d66.nl

Opinium (oktober 2022). Amsterdam Menstrueert, onderzoeksresultaten. opinium.com

Afbeelding: Unsplash