Een uur extra slapen? Zo overleef je de wintertijd met kinderen

Op zondag 25 oktober 2026 is het weer zover. In de nacht van zaterdag op zondag gaat de klok om 03:00 uur een uur terug naar 02:00. Op papier krijgen we er dus een uur slaap bij. Maar ouders van baby’s, peuters en kleuters weten wel beter: kinderen kijken niet op de klok. Zij hebben een eigen ritme, en dat laat zich niet zomaar verzetten. Het resultaat is vaak een kleine ochtendwekker die om 05:30 uur (nieuwe tijd) vrolijk naast je bed staat. In dit artikel lees je waarom de wintertijd bij kinderen zo veel invloed heeft, hoe je je gezin er per leeftijd op voorbereidt en hoe je de eerste weken door komt zonder dat iedereen chagrijnig wordt.

Wat verandert er precies bij de wintertijd?

Bij de overgang naar wintertijd (ook wel normale tijd genoemd) verspringt de klok een uur terug. Dat heeft twee merkbare gevolgen:

• De ochtenden worden lichter. De zon komt een uur eerder op, gemeten op de klok.
• De avonden worden eerder donker. Waar het eind oktober rond 18:00 uur nog licht was, begint de schemer na de klokverzetting rond 17:00 uur. In de weken daarna schuift dat verder op, tot het in december al voor 16:30 uur donker is.

Voor volwassenen is dat vooral een kwestie van wennen. Voor kinderen, die sterk leunen op vaste routines en op daglicht, is het een grotere ingreep.

Waarom kinderen er meer last van hebben dan wij

Ons lichaam draait op een interne klok, het zogeheten circadiane ritme. Die klok wordt vooral gestuurd door licht en donker, en door vaste momenten van eten, slapen en bewegen. Een uur verschuiven van de wijzers betekent niet dat die interne klok meteen meegaat. Die heeft meestal een paar dagen tot een week nodig.

Bij kinderen speelt extra mee dat:

• hun slaapritme strak is ingesteld. Een kind dat altijd om 06:30 uur wakker wordt, doet dat ook als de klok 05:30 uur aanwijst.
• ze weinig flexibiliteit hebben. Een volwassene kan zichzelf “bijsturen” met een wekker of extra koffie, een peuter kan dat niet.
• ze hun vermoeidheid niet kunnen benoemen. Wat bij jou een zucht is, komt bij een kind eruit als een driftbui, huilen of extra klef gedrag.
• hun dagritme afhankelijk is van meerdere vaste punten. Dutjes, maaltijden, badtijd en bedtijd schuiven allemaal mee en raken even uit de pas.

Typische signalen in de eerste dagen zijn vroeg wakker worden, moeite met inslapen op de nieuwe bedtijd, een korter of juist verschoven dutje, minder trek of juist honger op rare momenten, en een kortere lont.

Voorbereiden: twee methodes

Er is niet één juiste aanpak. Kies de methode die past bij je kind en je gezin.

Methode 1: geleidelijk opschuiven

Deze methode is vooral geschikt voor baby’s en peuters die gevoelig zijn voor veranderingen.

1. Begin ongeveer vier dagen voor de klokverzetting. Dat is dus rond woensdag 21 oktober.
2. Schuif alles elke dag 15 minuten later. Denk aan bedtijd, dutjes, maaltijden en het begin van de dag. Zo kom je na vier dagen op een uur verschil uit.
3. Op zondag zet je de klok om en is het ritme van je kind al bijna op de nieuwe tijd.

Het voordeel is dat het kind nauwelijks merkt dat er iets verandert. Het nadeel is dat je er een paar dagen vooraf mee bezig bent.

Methode 2: in één keer omschakelen

Deze methode is prima voor flexibele kinderen, schoolkinderen en pubers.

1. Zet de klok op zondagochtend om en ga meteen uit van de nieuwe tijd.
2. Hanteer de nieuwe tijden voor eten, dutjes en bedtijd, ook als dat de eerste dagen even wennen is.
3. Houd het ritme vast. Hoe consequenter je bent, hoe sneller de interne klok meegaat.

Een tussenvariant is ook mogelijk: blijf op de eerste ochtenden nog een halfuur aan de oude tijd vasthouden en schuif daarna in een paar dagen door.

Per leeftijd: wat kun je verwachten?

Baby’s (0 tot 12 maanden)

Baby’s hebben de meeste moeite met een verschoven ritme, zeker als ze net een vast slaappatroon hebben ontwikkeld. Voeding en slaap raken vaak even uit balans. Wees mild: een baby die een week lang wat onrustiger slaapt, is heel normaal. Houd de voedingen zoveel mogelijk op de nieuwe tijden en zorg voor een donkere, rustige slaapkamer.

Peuters en kleuters (1 tot 5 jaar)

Dit is de groep waar de wintertijd het hardst aankomt. Ze hebben een strak ritme, maar kunnen nog niet begrijpen waarom ze opeens “te vroeg” wakker zijn. Een slaaptrainer-wekker, die een lampje laat branden tot het tijd is om op te staan, kan helpen. Zo leert je kind dat een lampje op rood of blauw betekent: nog slapen of rustig in bed spelen. Zeg erbij dat er ook al plezier op de lampjes-dag aankomt, bijvoorbeeld door te vertellen wat jullie die dag gaan doen.

Schoolkinderen (6 tot 12 jaar)

Voor schoolkinderen is de overgang meestal weinig problematisch. De ochtenden worden lichter, en dat maakt opstaan voor veel kinderen juist makkelijker. Let wel op de eerder invallende duisternis. Op de terugweg van school of sport is het vaker donker, dus goede fietsverlichting en reflecterende kleding zijn belangrijk. Praat er thuis ook over met je kind, zodat het begrijpt waarom verlichting zo nodig is.

Pubers (13 jaar en ouder)

Pubers hebben van nature al een verschoven biologisch ritme: ze worden later moe en komen moeilijker uit bed. De wintertijd kan daar in het voordeel van uitpakken, omdat het ‘s ochtends lichter is. Tegelijk loopt hun slaaptekort snel op. Stimuleer een vaste bedtijd en beperk schermgebruik in het uur voor het slapen. Blauw licht van telefoons remt de aanmaak van melatonine, het hormoon dat je slaperig maakt.

Tips voor de eerste week

Pak het daglicht. Ga elke ochtend en bij voorkeur ook middags naar buiten, ook als het grijs en regenachtig is. Buitenlicht is veel sterker dan binnenlicht en helpt de interne klok bij te stellen.

Houd de avondroutine heilig. Bad, tandenpoetsen, boekje, knuffel. Zo’n ritueel geeft je kind houvast, ook als de klok verspringt. Dim in het uur voor bedtijd de lampen en kies voor warm, zacht licht.

Maak de slaapkamer echt donker. Nu de ochtenden lichter worden, kan vroeger daglicht je kind eerder wakker maken. Verduisterende gordijnen of rolgordijnen kunnen een uur extra slaap opleveren.

Laat je kind niet te vroeg uit bed. Wordt je kind om 05:30 uur wakker, wacht dan even, houd het donker en rustig, en probeer het nog een tijdje in bed te laten blijven. Beloon het niet met een uitgebreid ontbijt of een tablet, anders leert het dat vroeg opstaan loont.

Let op eten en drinken. Sla de laatste maaltijd niet over en vermijd zware, suikerrijke tussendoortjes vlak voor bedtijd. Een vast eetmoment helpt de interne klok meebewegen.

Beweeg overdag. Buiten spelen, fietsen, springen: kinderen die overdag actief zijn, slapen ‘s avonds vaak makkelijker in.

Blijf zelf rustig. Kinderen voelen aan wanneer jij gestrest bent. Een beetje extra geduld, een ontspannen toon en begrip voor een kort lontje werken beter dan strenger optreden.

Laat het niet te lang aanmodderen. Duurt het ongemak langer dan twee weken, of heeft je kind duidelijk last van slaapproblemen, overleg dan met het consultatiebureau, de huisarts of de jeugdarts.

Wintertijd en je humeur: ook voor jou

De wintertijd raakt niet alleen kinderen. Ook ouders voelen de donkerdere dagen. Veel mensen worden in het najaar wat sombererer of vermoeider. Pak voor jezelf dezelfde maatregelen: elke dag naar buiten, regelmaat in je slaap en genoeg beweging. En probeer de eerste week van de wintertijd niet te veel in te plannen. Een rustige zondag en een vroege avond geven iedereen de kans om bij te komen.

Gezellig de winter in

Een voordeel van de donkere maanden is dat ze uitnodigen tot knusheid. Maak er iets moois van:

• Lampjes en kaarsjes (veilig, met ledkaarsjes bij jonge kinderen) in de woonkamer en kinderkamer.
• Een lantaarnoptocht of avondwandeling met zaklampen. Kinderen vinden het spannend om in het donker buiten te zijn.
• Voorleesmomenten met een warme deken en chocolademelk.
• Samen koken of bakken op regenachtige middagen.
• Een vaste “knusavond” per week met bordspellen of een film.

Zo wordt de wintertijd niet het begin van een sombere periode, maar van een tijd met eigen rituelen.

En hoe zit het met afschaffen?

Al jaren wordt er gediscussieerd over het afschaffen van het verzetten van de klok. In 2019 stemde het Europees Parlement in met een voorstel om de zomer- en wintertijd af te schaffen, maar de EU-lidstaten zijn het nog altijd niet eens over welke tijd permanent moet gelden. Slaapdeskundigen pleiten overigens vaak voor permanente wintertijd, omdat die het beste aansluit bij ons biologische ritme. Tot er een besluit komt, blijven we in Nederland twee keer per jaar de klok verzetten.

Veelgestelde vragen

Wanneer gaat de wintertijd in 2026 in?
In de nacht van zaterdag 24 op zondag 25 oktober 2026. Om 03:00 uur gaat de klok terug naar 02:00.

Krijgen we er een uur slaap bij?
Op de klok wel, maar kinderen worden vaak op hun gewone tijd wakker, wat na de klokverzetting een uur eerder lijkt. Echt extra slapen zit er dus niet altijd in.

Hoe lang duurt het voordat mijn kind went?
De meeste kinderen zijn binnen enkele dagen tot een week gewend. Bij baby’s en gevoelige kinderen kan het tot twee weken duren.

Moet ik de klok van mijn kind apart omzetten?
Slimme apparaten zoals telefoons en computers passen zich vaak automatisch aan. Controleer wel de klok in de auto, de oven, de wekker en de slaaptrainer.

Is het erg als mijn kind een paar dagen minder goed slaapt?
Nee, dat is heel normaal en meestal tijdelijk. Houd je aan de routines en zorg voor genoeg daglicht.

Kort samengevat

• Wanneer: zondag 25 oktober 2026, om 03:00 uur gaat de klok terug naar 02:00.
• Effect: lichtere ochtenden, eerder donkere avonden.
• Kinderen: een paar dagen tot een week wennen, met soms vroeg wakker worden.
• Aanpak: geleidelijk opschuiven of in één keer omschakelen, daglicht pakken en routines vasthouden.
• Verkeer: zorg voor goede fietsverlichting en reflecterende kleding.

Met een beetje voorbereiding en veel geduld heeft je gezin zich binnen een week aan de nieuwe tijd aangepast. En dat extra uurtje? Dat gun je jezelf, ook als je kleine vroege vogel er anders over denkt.

Afbeelding: Pexels