Wat is de Wet langdurige zorg (Wlz)

Voor de meeste mensen komt de Wlz pas in beeld als er in het gezin iets ingrijpends verandert: een kind met een ernstige beperking, een ouder met vergevorderde dementie, of een naaste die plotseling 24 uur per dag hulp nodig heeft. Maar wat regelt die wet nou precies, wie valt eronder, en hoe werkt het allemaal? Dit artikel legt het uit, van toegangscriterium tot eigen bijdrage, zonder omwegen.

Wat is de Wlz?

De Wet langdurige zorg is een volksverzekering. Dat betekent dat iedereen die in Nederland woont, automatisch verzekerd is, ook als je jong bent, een laag inkomen hebt of geen andere verzekering afsluit. De wet gaat terug op de vroegere AWBZ (Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten) en is op 1 januari 2015 van kracht geworden als onderdeel van een grote hervorming van het zorgstelsel.

De Wlz is er specifiek voor mensen die blijvend aangewezen zijn op intensieve zorg: dag en nacht, voor de rest van hun leven. Het gaat niet om mensen die tijdelijk hulp nodig hebben na een operatie, of die hun dagelijks leven redelijk zelfstandig kunnen invullen met wat ondersteuning. De Wlz is bedoeld voor de situaties waarin iemand zonder constante aanwezigheid van zorg in een gevaarlijke of ernstig schadelijke situatie terechtkomt.

Het centrale criterium: 24 uur zorg of permanent toezicht

De toegang tot de Wlz draait om twee begrippen die in de wet precies zijn omschreven.

24 uur per dag zorg in de nabijheid betekent dat er altijd iemand beschikbaar moet zijn om zorg te verlenen, ook als er op dat moment geen directe hulp nodig is. De persoon kan niet alleen worden gelaten omdat dat op elk willekeurig moment fout kan gaan.

Permanent toezicht gaat een stap verder: er moet altijd iemand actief meekijken, ook als de persoon slaapt of rust. Dit is nodig bij mensen die zichzelf ernstig kunnen verwonden of in een levensgevaarlijke situatie kunnen belanden zonder dat ze dat zelf in de gaten hebben.

Naast dit criterium moet vaststaan dat de situatie blijvend is. Het CIZ (het Centrum Indicatiestelling Zorg) beoordeelt dit: als er vooruitzicht is op voldoende verbetering om zonder zware zorg te kunnen functioneren, voldoe je niet aan de toegangscriteria van de Wlz. De wet is er voor situaties waarin herstel tot een punt van zelfstandigheid voor de rest van het leven niet realistisch is.

Wie komen er in aanmerking?

De Wlz is er voor drie grote groepen, ingedeeld op basis van de zogenoemde grondslag: de diagnose of beperking die de zorgvraag veroorzaakt.

Ouderen met dementie of ernstige somatische aandoeningen. Dit is de grootste groep Wlz-gebruikers. Mensen met vergevorderde dementie kunnen zichzelf niet meer veilig redden en hebben permanent toezicht nodig. Volgens Monitor Langdurige Zorg (CBS, peildatum november 2024) is 40% van alle mensen met een Wlz-indicatie 80 jaar of ouder.

Mensen met een ernstige verstandelijke, lichamelijke of zintuiglijke beperking. Het gaat om mensen voor wie de beperking zodanig ernstig is dat ze levenslang zware zorg nodig hebben. In de gehandicaptenzorg (sector GHZ) groeide het aantal Wlz-cliënten van 85.445 in 2015 naar 89.650 in 2024, zo blijkt uit onderzoek van de Vereniging Gehandicaptenzorg Nederland (VGN, november 2025).

Mensen met een psychische stoornis (18+). Vanaf 1 januari 2021 is de Wlz opengesteld voor volwassenen die vanwege een ernstige psychische stoornis blijvend zijn aangewezen op permanente zorg of toezicht. Dit gaat om zogenoemde GGZ-woonprofielen. Deze groep is sindsdien snel gegroeid.

En kinderen?

Voor kinderen gelden extra regels. Kinderen met een verstandelijke beperking, lichamelijke ziekte of zintuiglijke beperking kunnen wel in aanmerking komen voor de Wlz, mits aan het 24 uurcriterium wordt voldaan en de behoefte levenslang is. Bij die laatste eis speelt leeftijd een rol: het CIZ moet aannemelijk kunnen maken dat het kind ook als volwassene altijd zware zorg nodig zal hebben.

Kinderen die uitsluitend vanwege een psychische stoornis zware zorg nodig hebben, vallen niet onder de Wlz. Voor hen is de Jeugdwet van toepassing, waarbij de gemeente verantwoordelijk is. Dit geldt ook bij ernstige problematiek. Heeft een kind zowel een verstandelijke of lichamelijke beperking als een psychische stoornis, dan kijkt het CIZ welke grondslag dominant is.

Bij kinderen let het CIZ ook op de zogenoemde gebruikelijke zorg: de normale verzorging en opvoeding die ouders aan alle kinderen geven. Die zorg wordt niet vanuit de Wlz vergoed.

Hoe vraag je een Wlz-indicatie aan?

De toegang tot de Wlz verloopt via het Centrum Indicatiestelling Zorg (CIZ). Het CIZ is een onafhankelijke overheidsinstantie die beoordeelt of iemand voldoet aan de toegangscriteria. Het CIZ verleent zelf geen zorg: het stelt uitsluitend de indicatie vast.

Stap 1: aanvraag indienen. De aanvraag kan digitaal of per post. In principe moet de verzekerde de aanvraag zelf ondertekenen. Je kunt iemand schriftelijk machtigen om namens jou te tekenen. Familieleden die geen machtiging hebben, mogen momenteel niet zelfstandig aanvragen, al ligt er een wetsvoorstel voor wijziging hiervan bij de Tweede Kamer (ingediend januari 2026). Wil je weten of een aanvraag zinvol is, dan kun je eerst een Wlz-check doen op de website van het CIZ.

Stap 2: beoordeling. Het CIZ bestudeert de aangeleverde medische informatie van de huisarts of behandelend specialist. Zo nodig vraagt het CIZ aanvullende stukken op of komt het langs voor een gesprek. De aanvrager kan zich bij dit gesprek laten ondersteunen door een gratis onafhankelijke cliëntondersteuner.

Stap 3: besluit. Het CIZ beslist in principe binnen zes weken. Soms wordt de termijn verlengd als er meer informatie nodig is. Bij een positief besluit staat in de brief ook het zorgprofiel: een beschrijving van de aard, inhoud en globale omvang van de benodigde zorg. Ben je het niet eens met het besluit, dan kun je tot zes weken na de brief bezwaar maken bij het CIZ. Daarna is hoger beroep bij de Centrale Raad van Beroep mogelijk.

Bij een urgent geval kan het CIZ een indicatie afgeven met maximaal twee weken terugwerkende kracht.

Wat is een zorgprofiel?

Als het CIZ een positieve indicatie geeft, wordt er een zorgprofiel vastgesteld. Dat is een beschrijving van de zorgzwaarte: hoeveel en wat voor soort zorg iemand nodig heeft. De profielen zijn ingedeeld per sector: verpleging en verzorging (VV), gehandicaptenzorg (VG, LG, ZG enzovoort) en geestelijke gezondheidszorg (GGZ). Elk profiel heeft een nummer, en een hoger nummer staat in de regel voor meer complexe en intensieve zorg.

Het zorgprofiel is het vertrekpunt voor de feitelijke zorglevering: het zorgkantoor in jouw regio koopt op basis hiervan de zorg in.

Hoe wordt de zorg geleverd?

Met een Wlz-indicatie heb je keuzevrijheid in hoe en waar je de zorg ontvangt. Dit worden leveringsvormen genoemd. Er zijn vier hoofdvormen.

Verblijf in een instelling. Je woont in een verpleeghuis, een instelling voor mensen met een beperking of een GGZ-instelling. Alle zorg wordt vanuit de instelling geregeld. Dit is de meest gangbare leveringsvorm, vooral bij de oudere leeftijdsgroepen.

Volledig pakket thuis (VPT). Je ontvangt thuis dezelfde zorg die je in een instelling zou krijgen, inclusief maaltijden, huishoudelijke hulp en dagbesteding, maar geleverd door één gecontracteerde zorgaanbieder. Je blijft in je eigen woning.

Modulair pakket thuis (MPT). Je stelt zelf je zorgpakket samen door modules af te nemen van één of meer gecontracteerde zorgaanbieders. Maaltijden en huishoudelijke hulp vallen hier niet automatisch onder.

Persoonsgebonden budget (PGB). Je ontvangt een budget waarmee je zelf zorgverleners inhuurt en betaalt. De Sociale Verzekeringsbank (SVB) beheert het budget en betaalt de zorgverleners. Een PGB vraagt meer zelforganisatie: je stelt een budgetplan op, sluit zorgovereenkomsten af en legt verantwoording af aan het zorgkantoor. Het zorgkantoor beslist of een PGB haalbaar is in jouw situatie. Een combinatie van MPT en PGB is ook mogelijk.

Het zorgkantoor in jouw regio heeft zorgplicht: het moet voldoende en goede zorg inkopen en ervoor zorgen dat er een passend aanbod beschikbaar is.

Let op: de overstap naar de Wlz is definitief

Dit is een punt dat veel mensen verrast. Zodra je een Wlz-indicatie ontvangt, vervalt je recht op zorg via de gemeente (Wmo) of de zorgverzekeraar voor dezelfde zorgvragen. Je kunt niet ‘terug’ naar de vorige situatie, tenzij je situatie zo sterk verbetert dat je niet meer aan de toegangscriteria voldoet, wat bij de Wlz zelden het geval is.

Praktisch betekent dit ook dat vertrouwde hulpverleners vanuit de Wmo, zoals de vaste thuishulp of dagbesteding, in veel gevallen niet kunnen blijven. De Wlz wordt namelijk uitgevoerd door het zorgkantoor, dat werkt met eigen gecontracteerde aanbieders. Organisaties met alleen een Wmo-contract mogen in principe geen Wlz-zorg leveren. Wil je je huidige zorgaanbieder behouden, informeer dan bij het zorgkantoor of deze aanbieder ook een Wlz-contract heeft.

Eigen bijdrage: wat betaal je zelf?

Wlz-zorg is niet gratis. Iedereen die Wlz-zorg ontvangt en 18 jaar of ouder is, betaalt een eigen bijdrage. Het Centraal Administratie Kantoor (CAK) berekent en int deze bijdrage. De hoogte hangt af van het inkomen, het vermogen en de gekozen leveringsvorm.

Er zijn twee soorten eigen bijdragen.

De lage eigen bijdrage geldt voor de eerste vier maanden Wlz-zorg, en daarna structureel voor wie thuis blijft wonen via een VPT, MPT of PGB. In 2026 bedraagt de lage eigen bijdrage minimaal € 212,60 en maximaal € 1.115,80 per maand. Voor een modulair pakket thuis waarbij in een maand 20 uur zorg of minder wordt afgenomen, geldt een vaste bijdrage van € 30,40.

De hoge eigen bijdrage geldt vanaf de vijfde maand voor mensen die feitelijk in een instelling wonen (intramuraal verblijf). Wie wél een VPT ontvangt maar gewoon thuis woont, blijft altijd de lage eigen bijdrage betalen. De hoge eigen bijdrage is inkomens en vermogensafhankelijk. In 2026 geldt een wettelijk maximum van € 3.061,80 per maand. Wel houdt iedereen altijd een wettelijk vastgesteld bedrag voor zak en kleedgeld over: in 2026 is dat € 4.925 per jaar voor alleenstaanden en € 7.661 voor mensen met een partner.

Het CAK rekent met het inkomen en vermogen van twee jaar geleden. Voor de eigen bijdrage in 2026 wordt dus gekeken naar de situatie in 2024. Bij een forse inkomensdaling (bijvoorbeeld door ontslag of het overlijden van een partner) kun je een aanpassing aanvragen.

Wlz en de relatie met andere wetten

Nederland heeft meerdere wetten die zorg en ondersteuning regelen. De Wlz is bedoeld voor de zwaarste categorie. Hieronder een kort overzicht van de grenzen.

Zorgverzekeringswet (Zvw). Medische zorg, huisartsenzorg, medicijnen en de meeste verpleging thuis vallen hieronder. Kinderen die intensieve medische zorg nodig hebben vanwege een lichamelijke ziekte vallen tot hun 18e onder de Zvw.

Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo). Gemeenten zijn verantwoordelijk voor begeleiding, hulp bij het huishouden en dagbesteding voor mensen die niet in aanmerking komen voor de Wlz. De Wmo is tijdelijk of minder intensief van aard.

Jeugdwet. Alle hulp en ondersteuning voor kinderen en jongeren tot 18 jaar met psychische problemen, opgroeiproblemen of beperkingen valt onder de Jeugdwet, uitgevoerd door gemeenten. De Wlz is voorliggend op de Jeugdwet: heeft een kind een Wlz-indicatie, dan hoeft de gemeente geen jeugdhulp in te zetten voor diezelfde zorgvraag.

Snel overzicht: de kernpunten

Onderwerp	Feit
Ingevoerd	1 januari 2015
Type wet	Volksverzekering (iedereen in NL automatisch verzekerd)
Uitvoerders	CIZ (indicatie), zorgkantoor (zorginkoop), CAK (eigen bijdrage)
Toegangscriterium	Blijvend 24 uur zorg of permanent toezicht nodig
Grondslagen	Somatisch, psychogeriatrisch, verstandelijke/lichamelijke/zintuiglijke beperking, psychische stoornis (18+)
Kinderen met alleen psychische stoornis	Niet onder Wlz, wel onder Jeugdwet
Leveringsvormen	Verblijf in instelling, VPT, MPT, PGB (of combinatie)
Beslistermijn CIZ	In principe 6 weken
Lage eigen bijdrage 2026	€ 212,60 tot € 1.115,80 per maand
Hoge eigen bijdrage 2026 (maximum)	€ 3.061,80 per maand
CAK peiljaar 2026	Inkomen en vermogen van 2024

Wat verandert er?

Per 2026 zijn er meerdere wijzigingen doorgevoerd in de eigen bijdrage. Vanaf 1 januari 2026 rekent het CAK ook voor 18, 19 en 20 jarigen met het inkomen van twee jaar geleden (het peiljaar-systeem), zodat er minder onverwachte naheffingen ontstaan. De tijdelijke vermogenskorting die gold voor mensen onder de AOW-leeftijd (de zogenoemde “Korting niet-pensioengerechtigd”, in 2025 maximaal € 11.534 per persoon) is per 2026 volledig vervallen.

Daarnaast wordt de compensatie vervallen ouderentoeslag (CVO), een extra korting voor AOW-ers met een laag inkomen en vermogen, in drie stappen afgebouwd: per 1 januari 2026 vervalt een derde van de korting, per 2027 nog een derde, en per 2028 verdwijnt ze helemaal.

Tot slot is er per 2026 een nieuwe betaalwijze: het CAK kan de eigen bijdrage nu (gedeeltelijk) rechtstreeks inhouden op de AOW-uitkering of andere uitkering, zodat losse facturen deels vervallen.

Er ligt ook een wetsvoorstel bij de Tweede Kamer (ingediend januari 2026) om familieleden de bevoegdheid te geven om een Wlz-indicatie aan te vragen als de betrokkene dat zelf niet meer kan en ook geen wettelijk vertegenwoordiger heeft. Op het moment van schrijven is dit wetsvoorstel nog in behandeling.

Tot slot

De Wlz is een complexe wet, maar het principe is eenvoudig: wie levenslang zware zorg nodig heeft en dat zonder constante aanwezigheid van hulp niet veilig kan doorbrengen, heeft er in principe recht op. De praktijk is ingewikkelder, met verschillende grondslagen, zorgprofielen, leveringsvormen en eigen bijdragen. Twijfel je of een aanvraag zinvol is? Doe eerst de Wlz-check op ciz.nl of vraag een gratis cliëntondersteuner aan via het zorgkantoor in jouw regio.

Bronnen

• Rijksoverheid – Wet langdurige zorg (Wlz): wat regelt de wet?, geraadpleegd mei 2026: rijksoverheid.nl
• Zorginstituut Nederland – Wlz-algemeen: hoe werkt de Wet langdurige zorg?, bijgewerkt 23 maart 2026: zorginstituutnederland.nl
• Zorginstituut Nederland – Toegang tot Wlz-zorg, bijgewerkt 24 juli 2025: zorginstituutnederland.nl
• Zorginstituut Nederland – Leveringsvormen (instelling, VPT, MPT en PGB) in de Wlz, bijgewerkt 24 juli 2025: zorginstituutnederland.nl
• CIZ – Beleidsregels indicatiestelling Wlz 2026, december 2025: ciz.nl
• Regelhulp (Ministerie van VWS) – Wlz-zorg aanvragen, bijgewerkt 28 januari 2026: regelhulp.nl
• Regelhulp (Ministerie van VWS) – Wlz-zorg voor jeugd, bijgewerkt 19 december 2025: regelhulp.nl
• CAK – De Wlz in 2026, 1 januari 2026: hetcak.nl
• CAK – Hoe berekent het CAK de lage eigen bijdrage?: hetcak.nl
• CAK – Hoe berekent het CAK de hoge eigen bijdrage?: hetcak.nl
• Monitor Langdurige Zorg (CBS) – Indicatie: kerncijfers, bijgewerkt 16 september 2025: monitorlangdurigezorg.nl
• VGN – Gebruikers zorgprofielen Wlz-GHZ: analyses van aantallen naar leeftijd 2015-2024, november 2025: vgn.nl
• Tweede Kamer – Wetsvoorstel 36882: Wijziging Wlz in verband met de aanvraag door familie, ingediend 19 januari 2026: tweedekamer.nl

Afbeelding: Unsplash