De invloed van TikTok en YouTube op het zelfbeeld van kinderen

Wat zeggen recente onderzoeken — en wat weten we nog níet? Een overzicht van de feiten, de nuances en de aandachtspunten voor ouders.

Kinderen en jongeren brengen steeds meer tijd door op platforms als TikTok en YouTube. Dat roept vragen op: wat doet dat met hoe ze zichzelf zien? Worden ze onzekerder, of zijn de effecten genuanceerder? Dit artikel brengt uitsluitend in kaart wat wetenschappelijk onderzoek en officiële instanties hierover zeggen. Uitspraken zonder onderbouwing worden niet gedaan.

Belangrijk vooraf: wetenschappelijk onderzoek naar dit onderwerp is volop in ontwikkeling. Meerdere systematische reviews concluderen dat resultaten inconsistent zijn en dat oorzaak en gevolg moeilijk te scheiden zijn. Dit artikel maakt dat onderscheid expliciet.

Hoeveel tijd brengen jongeren door op deze platforms?

Voordat je iets kunt zeggen over effecten, zijn de gebruikscijfers relevant. Volgens het Nationaal Social Media Onderzoek 2024 gebruiken meer dan 90% van de Nederlandse jongeren en jongvolwassenen tussen 15 en 24 jaar YouTube, en meer dan 50% van de 6- tot 8-jarigen. TikTok wordt in 2025 door 68,3% van de Nederlandse jongeren (16–24 jaar) dagelijks gebruikt. Nederlanders besteden gemiddeld 2 uur per dag aan sociale media.

90%+	Van de Nederlandse jongeren (15–24 jaar) gebruikt YouTube — Nationaal Social Media Onderzoek 2024
68,3%	Van de Nederlandse jongeren (16–24 jaar) gebruikt TikTok dagelijks — Social Media Onderzoek 2025
50%+	Van kinderen van 6 tot 8 jaar gebruikt YouTube — Nationaal Social Media Onderzoek 2024
2 uur	Gemiddelde dagelijkse schermtijd op sociale media per Nederlander — Social Media Onderzoek 2025
13%	Van de jongeren loopt risico op problematisch gebruik van sociale media — Rijksoverheid / vzinfo.nl, 2025

 

Wat zegt onderzoek over zelfbeeld en lichaamsbeeld?

Er is de afgelopen jaren veel onderzoek gedaan naar de relatie tussen sociale media en het zelfbeeld van jongeren. De conclusies zijn niet eenduidig.

Wat meerdere studies vonden

Het Trimbos-instituut concludeert op basis van meerdere studies dat jongeren die vaker visuele sociale media gebruiken, zoals Instagram en TikTok, zich vaker zorgen maken over hun lichaamsbeeld en vaker last hebben van angst en depressieve gevoelens. Het zien van het aantal ‘likes’ en volgers kan de zelfacceptatie beïnvloeden, doordat het kan worden geïnterpreteerd als maatstaf voor eigenwaarde.

Een systematische review van Conte en collega’s (2024), gepubliceerd conform PRISMA-richtlijnen, analyseerde 20 studies naar TikTok en mentale gezondheid bij jongeren tot 19 jaar, gepubliceerd tussen 2020 en 2023. De review identificeerde als tweede thema ‘problematisch gebruik’: een toestand van intense concentratie met verstoorde tijdsperceptie (‘flow experience’), specifiek gerelateerd aan eigenschappen van TikTok, bleek problematisch gebruik te beïnvloeden.

Een studie van Sagrera et al. (2022, n=5.070, waarvan 1.697 TikTok-gebruikers) liet zien dat TikTok-gebruikers een hogere kans hadden om zelfbeeldproblemen te rapporteren. Een andere studie (Prucolli et al., 2022, n=78) toonde dat meer tijd op TikTok is geassocieerd met een lager zelfvertrouwen.

Een studie van Feijoo et al. (2023, n=1.055) vond dat advertenties op TikTok direct zijn gerelateerd aan een lagere lichaamstevredenheid, terwijl ze tegelijkertijd het belang dat adolescenten aan hun uiterlijk toekennen lijken te vergroten.

Bron: Conte et al. (2024), systematische review TikTok en mentale gezondheid, PRISMA-conform. Gepubliceerd in peer-reviewed tijdschrift. Geraadpleegd via De Jonge Psychiater (dejongepsychiater.nl).

Wat andere studies juist níet vonden

Twee studies uit dezelfde review vonden géén significante associatie tussen TikTok-gebruik en zelfbeeldproblemen of eetstoornissen: Maes et al. (2022, n=229) en López-Gil et al. (2023, n=653, waarvan 526 TikTok-gebruikers). De auteurs concluderen dan ook dat de resultaten inconsistent zijn en dat meer longitudinaal onderzoek nodig is.

Methodologische kanttekening: de meeste beschikbare studies zijn cross-sectioneel van opzet. Dat betekent dat ze een meting op één moment doen en daarmee geen uitspraken kunnen doen over oorzaak en gevolg. Of sociale media leiden tot een negatiever zelfbeeld, of dat jongeren met een al negatiever zelfbeeld meer sociale media gebruiken, kan op basis van dit type onderzoek niet worden vastgesteld.

Meisjes versus jongens: zijn de effecten gelijk?

Meerdere studies vinden dat de effecten niet gelijk zijn voor meisjes en jongens. Een Poolse longitudinale studie (2025, n=500, drie meetmomenten via Computer-Assisted Web Interview) toonde dat meisjes significant lagere scores hadden op zowel lichaamsbeeld als algemeen zelfvertrouwen dan jongens, zonder dat er significante verschillen in BMI waren. Verlengd internetgebruik van meer dan 4 uur per dag was het sterkst negatief geassocieerd bij meisjes. De onderzoekers concludeerden dat geslacht en internetgebruik betere voorspellers waren van zelfperceptie dan objectieve lichaamsmaten zoals BMI.

De Britse non-profitorganisatie Girlguiding rapporteerde in 2023 dat 67% van de ondervraagde meisjes en jonge vrouwen zich beschaamd voelde door het feit dat ze er niet uitzien zoals andere vrouwen online. In hetzelfde onderzoek gaf 23% van de meisjes tussen 11 en 21 jaar aan beelden te hebben gezien van influencers of beroemdheden die cosmetische ingrepen ondergingen, waardoor ze overwogen dit zelf ook te willen doen.

Bron: Girlguiding UK, onderzoek 2023. Geraadpleegd via Tijdschrift LOVER (tijdschriftlover.nl, februari 2024).

„Het effect van sociale media op welzijn is niet voor alle jongeren hetzelfde. Persoonlijke eigenschappen en omgevingsfactoren spelen een belangrijke rol.” — Trimbos-instituut

De rol van het algoritme en filterbubbels

Een specifiek kenmerk van TikTok is het aanbevelingsalgoritme. Dit algoritme toont gebruikers content op basis van eerder kijkgedrag, zonder dat de gebruiker mensen hoeft te volgen. Onderzoekers en experts wijzen op het risico van filterbubbels: als een gebruiker blijk geeft van interesse in bepaalde onderwerpen — zoals dieet, uiterlijk of lichaamsgewicht — zal het algoritme daar steeds meer van aanbieden.

De Europese Commissie startte in februari 2024 een formeel onderzoek naar TikTok op basis van de Digital Services Act (DSA). Onderdeel van het onderzoek was of TikTok voldoende maatregelen neemt om minderjarigen te beschermen, waaronder een beoordeling van negatieve effecten van algoritmische systemen die aanzetten tot gedragsverslaving.

Op het Vlaamse kennisevenement Eetexpert (2025) werden resultaten gepresenteerd van onderzoek naar de meest populaire influencers op Instagram in Vlaanderen, de VS en China. Uit analyse bleek dat 4 op de 10 posts van jongeren zelf schoonheidsidealen promoten. Diversiteit en body positivity kwamen zelden voor in de recente posts die werden onderzocht, zonder significante verschillen tussen de drie platforms.

Bron: Europese Commissie, persbericht 19 februari 2024 (netherlands.representation.ec.europa.eu). Eetexpert Kennisdag 2025 (eetexpert.be, oktober 2025).

Schoonheidsfilters: wat deed TikTok zelf?

In november 2024 kondigde TikTok aan schoonheidsfilters — die het uiterlijk in video’s transformeren door onder andere make-up toe te voegen, de huid te egaliseren of gezichtskenmerken aan te passen — te blokkeren voor gebruikers onder de 18 jaar. Het besluit was gebaseerd op het rapport ‘Unfiltered: The Role of Authenticity, Belonging and Connection’, gepubliceerd in samenwerking met de Britse non-profitorganisatie Internet Matters (2024).

Het bekijken van video’s met deze filters blijft voor alle gebruikers toegankelijk. TikTok erkende daarbij de uitdaging van effectieve leeftijdsverificatie, een punt dat ook door de Europese Commissie is aangekaart.

Bron: VRT NWS, 28 november 2024. TikTok / Internet Matters rapport Unfiltered, 2024 (internetmatters.org).

Wat adviseert de Nederlandse overheid?

Op 17 juni 2025 presenteerde staatssecretaris Karremans (Jeugd, Preventie en Sport) de ‘Richtlijnen gezond en verantwoord scherm- en sociale mediagebruik’. De richtlijnen zijn gebaseerd op onderzoek van wetenschappers, experts en maatschappelijke organisaties. De belangrijkste punten:

• Leeftijdsadvies van 15 jaar voor sociale mediaplatforms zoals Instagram en TikTok
• Advies voor de eerste smartphone: vanaf groep 8 (als adviesleeftijd)
• Maximale schermtijd voor jongeren van 12 jaar en ouder: niet meer dan 3 uur per dag
• Voor kinderen onder 2 jaar wordt schermgebruik afgeraden
• Gezond schermgebruik gaat ook over de balans met andere activiteiten, niet alleen over tijdsduur

De staatssecretaris stelde daarbij: bijna 13% van de jongeren loopt risico op problematisch sociale mediagebruik. De richtlijnen maken onderscheid tussen chatapps (zoals WhatsApp) en sociale mediaplatforms (zoals TikTok en Instagram), waarbij voor de laatste categorie een hogere minimumleeftijd geldt.

Bron: Rijksoverheid, nieuwsbericht 17 juni 2025 (rijksoverheid.nl). Rapport: ‘Richtlijn gezond schermgebruik 2025’.

Zijn er ook positieve effecten?

Ja. Onderzoek wijst ook op positieve aspecten van YouTube en TikTok voor jongeren, al geldt daarvoor eveneens dat de effecten afhangen van hoe en waarvoor de platforms worden gebruikt.

• YouTube wordt door jongeren veel gebruikt voor educatieve content: instructievideo’s, uitleg over vakken en vaardigheden. Het Nationaal Social Media Onderzoek 2024 laat een stijging zien in dagelijks gebruik voor dit doel.
• Het Trimbos-instituut stelt dat positieve berichten over mentale gezondheid op sociale media jongeren kunnen inspireren, het taboe kunnen doorbreken en jongeren die herstellen van een stoornis kunnen ondersteunen.
• Sociale media bieden jongeren mogelijkheden voor zelfexpressie en het vinden van gemeenschappen met gedeelde interesses, wat bijdraagt aan een gevoel van verbondenheid.
• TikTok wordt in België door 38% van de jongeren en in Nederland door 35% als bron van educatieve content beschouwd — Social Media Onderzoek 2025.

Het Nederlands Jeugdinstituut (NJI) stelt dat sociale media een rol spelen in de identiteitsontwikkeling van jongeren, en dat die rol zowel positief als negatief kan zijn. Hoe jongeren sociale media gebruiken — actief of passief, met wie ze contact hebben, welke content ze zien — is bepalender dan de hoeveelheid tijd alleen.

Wat weten we nog níet?

Een eerlijk beeld vereist ook transparantie over wat de wetenschap nog niet goed begrijpt:

• De meeste studies zijn cross-sectioneel: ze meten op één moment, waardoor oorzaak en gevolg niet kunnen worden vastgesteld.
• Veel onderzoek is gedaan in niet-westerse contexten (Saudi-Arabië, China, Polen), wat de vertaalbaarheid naar de Nederlandse situatie beperkt.
• Er is nog geen systematische review beschikbaar die YouTube specifiek — los van andere platforms — in relatie tot zelfbeeld bij kinderen onderzoekt.
• De effecten van generatieve AI en deepfake-filters op het zelfbeeld van jongeren zijn wetenschappelijk nog nauwelijks onderzocht, terwijl het gebruik hiervan snel groeit.
• De Raad voor Volksgezondheid en Samenleving (RVS) concludeerde in een essay uit januari 2023 dat de conclusies over de invloed van digitalisering op de mentale gezondheid van jongeren inconsistent zijn.

Gebruikte bronnen

• Trimbos-instituut, ‘Wederzijdse invloed sociale media en welzijn bij jongeren’ — trimbos.nl (geraadpleegd 2025)
• Rijksoverheid, nieuwsbericht ‘Duidelijk advies voor ouders: wacht met sociale media tot 15 jaar’, 17 juni 2025 — rijksoverheid.nl
• Conte et al. (2024), systematische review TikTok en mentale gezondheid bij adolescenten, PRISMA-conform. Geraadpleegd via dejongepsychiater.nl
• Ibn Auf et al. (2023), ‘Social Comparison and Body Image in Teenage Users of the TikTok App’, Cureus, DOI: 10.7759/cureus.48227 — PMC/PubMed
• Cayla et al. (2025), ‘Between Screens and Self-Perception’, longitudinale studie Polen, n=500 — PMC
• Girlguiding UK, onderzoek 2023. Geraadpleegd via Tijdschrift LOVER, februari 2024
• TikTok / Internet Matters, rapport ‘Unfiltered’, 2024 — internetmatters.org
• Europese Commissie, persbericht formeel onderzoek TikTok DSA, 19 februari 2024
• Nationaal Social Media Onderzoek 2024. Geraadpleegd via Trusted Shops / Sociaal Kapitaal 2025
• Eetexpert Kennisdag 2025, ‘Wat kan sociale media doen met je lichaamsbeleving?’ — eetexpert.be, oktober 2025
• Nederlands Jeugdinstituut (NJI), ‘Sociale media en identiteitsontwikkeling’ — nji.nl
• Raad voor Volksgezondheid en Samenleving (RVS), essay digitalisering en mentale gezondheid jongeren, januari 2023
• Demetriou et al. (2025), ‘The Impact of Social Media on Adolescent Body Image: A Comprehensive Review’, European Psychiatry, DOI: 10.1192/j.eurpsy.2025.1124

Afbeelding: Pixabay